ساری,گاهنوشتهای محمود زارع:امیرالمومنین (ع) در ضمن وصایایی به فرزندش محمد حنفیه فرمود :
ای فرزند من از آمال و آرزوها دوری کن ، آرزوهای دور و دراز از حماقت سرچشمه گرفته و موجب میشود که آدمی امور آخرت را به تعویق اندازد ،
یکی از بهترین لحظه های انسان در زندگی هم نشینی با مردمان شایسته است. با اهل خیر مجالست کن تا در زمره آنان محسوب گردی ، و از اهل شر و فساد دوری کن و با کسانی که تو را از یاد خدا و مرگ غافل میکنند ارتباط برقرار مکن و از آنان دوری گزین.
سوء ظن و بدگمانی بر تو غلبه نکند ، و اگر چنانچه سوء ظن بر تو غلبه کرد ، با هیچ دوستی نمی توانی زندگی کنی و باب ارتباط با خلق خدا را روی خود خواهی بست.
قلب خود را با ادب پاکیزه نگه دار ، همان طور که هیزم به وسیله آتش پاکیزه میگردد ، بهترین یاور آدمی ادب است ،
 تجربه های نیک را باید از اشخاص عاقل آموخت ، نظریات مردم را با یکدیگر بسنج و سپس نیکوتر آنها را که به حق نزدیک است برگزین ، و آنچه را که موجب شک و تردید است دور بیفکن.
ای فرزند من شرفی بالاتر از اسلام نیست ، عزتی بالاتر از تقوی و پرهیزکاری و پناهگاهی بهتر از ورع و شفیعی رستگارتر از توبه ، و لباسی زیباتر از عافیت ، و سلاحی نگهدارنده تر از سلامتی ، و گنجی بهتر از قناعت نیست و ثروتی که فقر را ببرد و انسان را با قناعت راضی نگه دارد.
هرکس با اندکی از زندگی کفایت کند در آسایش منظمی خواهد بود ( یعنی در زندگی به اندک هم راضی باشد و کفایتش کند ) ، و در زندگی آرام و لذت بخشی فرو خواهد رفت ، حرص و آز آدمیان را در گرداب گناه گرفتار خواهد کرد ،

غم و اندوه را با صبر و متانت و بردباری از خود دورساز ، اگرچه زندگی دنیا تو را گرفتار سازد و اندوه شما را فرا گیرد.


رستگار شدند آن کسانیکه اعمال شایسته به جا آوردند و در پیشگاه خداوند با کارهای نیک حاضر شدند ، در همه امور زندگی خود به پروردگار قادر قهار پیوستگی پیدا کن و به آن ساحت مقدس پناه ببر. زیرا خداوند بهترین پایگاه و محل اعتماد انسانی است ، هرچه خواهی از خداوند بخواه که کلید خیر و شر و بخشش و عطاء و منع ( بازداشتن از دادن و باز داشتن کسی را از کاری) و نا امیدی در دست خداوند است.
ای فرزند من روزی بر دو قسم است ، یک روزی تو را طلب میکند و یک روزی تو در دنبال آن هستی ، و آن روزی که تو را دنبال میکند به تو خواهد رسید اگرچه در طلب آن نباشی کوشش نداشته باش که روزی یکسال را در یک روز فراهم آوری ، و خداوند روزی هر روز از ایام زندگانیت را به تو خواهد رسانید ، و اگر چنانچه مقدر باشد که تو یکسال عمر کنی خداوند روزی هر روز را به تو میرساند ، اگر عمرت یکسال مقدر نباشد پس کوشش زیاد فایده ندارد. بدان هیچ کس به روزی تو دسترسی پیدا نخواهد کرد و تو را مغلوب نخواهد ساخت ، و آنچه برای تو تقدیر شده است از تو پوشیده نمیگردد ، چه اشخاصیکه شب و روز در تلاش معاش هستند و خود را گرفتار مشقت میکنند ولی هم چنان در فشار زندگی گرفتارند و چه افرادی میانه رویی هستند زندگی آنان با خوشی و لذت میگذرد.
امروز متعلق به توست و فردا نمیدانی چه خواهد شد ، چه اشخاصیکه به امید فردا کوشش کردند ولیکن فردا را درک نکردند ، و چه اشخاصیکه زندگی آنان در اول شب مورد غبطه دیگران بود ولیکن در پایان شب مرگ گریبان او را گرفت و گریه و ضجه از منزلش برآمد پس از فراخ زندگی وسعه رزق نباید فریب خورد ،
و از تاخیر عذاب خداوند نباید خوشحال شد ، زیرا خداوند همواره مردم را در نظر دارد و تعجیل نمیکند و در روز باز پسین او را مکافات میکند.
ای فرزند از حکیمان پند بیاموز ، و از گفته ها نصیحت و پند بگیر و دقت کن ، و از آنچه مورد استفاده است به خوبی فراگیر و از آنچه تو را باز میدارد اجتناب کن و نفس خود را از مشتهیات باز دار.
امر به معروف را پیشه ساز تا از اهل معروف قرار گیری و با نیکان محشور گردی ، زیرا تکمیل همه امور در نزد خداوند امربه معروف و نهی از منکر است ،
مسائل و احکام دین را به خوبی فراگیر که علما وراث انبیاء هستند ، پیامبران درهم و دینار به ارث نمی گذارند ، و میراث آنها علم و فضیلت است ، هرکس از علم بهره گیرد ، بهره زیادی برده است. بدان که برای طالب علم کسانیکه در آسمانها و زمین هستند استغفار میکنند ، پرندگان آسمان ها و ماهیان دریا نیز برای آنها دعا می نمایند ، فرشتگان بالهای خود را برای طُلاب علوم پهن میکنند و از این عمل خود اظهار رضایت و خوشنودی دارند.
در طلب علم و فضیلت شرافت دنیا و آخرت و رستگاری در دین و رسیدن به فیوضات خداوندی هست ، زیرا فقهاء و دانایان علوم دین مردم را به طرف خداوند و بهشت دعوت میکنند ،
به همه مردم نیکی کن همانطور که انتظار داری مردم با تو نیکی کنند.
برای مردم به پسند آنچه برای خود می پسندی ، و زشت بشمار آنچه را از مردم زشت میشماری ،
با همه مردم با خُلق نیکو آمیزش کن که هرگاه دور شدی باز آنها میل و رغبت به تو داشته باشند ، و هرگاه در گذشتی برای تو گریه کنند و کلمه استرجاع  (( انا لله و انا الیه راجعون )) بر زبان جاری سازند ، و از کسانی نباش که هرگاه مُرد بگویند : الحمدلله رب العالمین.
بدان که کمال عقل و خرد بعد از ایمان به خداوند متعال محبت و احسان به مردم است آنکسی که با مردم به نیکی معاشرت نکند در او خیر و انسانیت نیست ،
خداوند متعال چیزی را بهتر از سخن گفتن نیافریده است ، و از آن زشت تر نیز چیزی خلق نکرده است ، به وسیله سخن صورت ها سپید و سیاه میگردند. بدان که زبان و سخن در اختیار تو هست تا آنگاه که سخن نگفته باشی در سلامت هستی ، و هرگاه حرف زدی و زبان گشودی در گرو سخنان خود هستی و باید از عهده آن برآیی ، زبان را نگهدار همان طور که طلا و نقره و درهم و دینارت را حفظ میکنی.
زبان مانند سگ درنده است و اگر جلو آنرا آزاد بگذاری به هرکس نیش میزند ، چه بسا سخنی که از زبان آدمی بیرون شود و نعمتی را از انسان سلب کند ،
هرآن کسی که زبان خود را بدون اختیار رها کرد و آن چه خواست گفت ، و اباء و امتناعی نداشت به پریشانحالی و رسوائی خواهد افتاد و سقوط خواهد کرد و سرانجام گرفتار عذاب خداوند و مورد ملامت و سرزنش مردم قرار خواهد گرفت.
کسی که مستبد به رای خود باشد و به دیگران اعتناء نکند در مخاطره خواهد افتاد و هرآن کس که در امور جاریه و حوادث واقعه با دیگران مشورت کند موارد لغزش را خواهد شناخت ،
کسی که بدون دقت در عواقب کارها وارد آن شود و بدون صلاح اندیشی کاری انجام دهد در مشکلات و سختیها گرفتار خواهد شد ، و راه نجات پیدا نخواهد کرد. قبل از شروع هرکاری در موضوع آن دقت و بررسی کن تا موجبات پشیمانی فراهم نگردد ، و ضرر و زیان متوجه تو نشود ،
خردمند آن کسی است که از تجارب پند گیرد ، و تجربه علمی است که انسان از آن نتیجه خوب میتواند بگیرد ،
در گردش روزگار و گذشت حوادث حقیقت مردان آشکار میگردد ، و راست گو از دروغ گو تمیز داده
میشود ؛ روزگار و گردش شب و روز اسرار نهانی را آشکار میسازد ، و حقائق را جلوه گر میکند ،
اینک وصیت مرا نیکو دریاب و از آن زود نگذر ، و بهترین عقل ها آن عقلی است که سود دهد و به صاحبش نفع رساند.
 بدان ای فرزند که تو همواره در جستجو و طلب روزی هستی ، با این بدن ضعیف و لاغری که داری به هیچ وقت بیش از اندازه باری را بر دوش نکش که در نتیجه سنگین باری پشتت خم گردد و در روز قیامت نتوانی از زیر بار گران خلاص گردی ، و بدترین توشه در روز قیامت دشمنی با بندگان خداوند است.
بدان و متوجه باش که در مقابل تو جاده های مخوف و خطرناک و پرتگاه های زیادی هست که در آن گردنه ها و فراز و نشیب فراوانی است که باید از آن بگذری ، و راه بهشت و دوزخ از آن گردنه ها عبور میکند ، و مواظب باش با احتیاط قدم برداری.
قبل از اینکه در آن راه های خطرناک قدم بگذاری برای خود وسائل و اسباب فراهم کن ، و اگر مردمان محتاجی را دیدی که زاد و توشه تو را برمیدارند و در روز قیامت به تو بر میگردانند از این موقعیت استفاده کن و زاد و توشه خود را در دنیا به مردمان نیازمند بده ، و اگر به این دستور عمل نکردی روز قیامت پشیمان میگردی.مواظب باش زاد و توشه خود را به دست کسی بسپاری که تقوی و پرهیزکاری داشته باشد ، و اگر در این مورد دقت نکردی مانند تشنه ای خواهی بود که فریب سراب را میخورد و از فعالیت خود نتیجه نمی گیرید ،
و کاری نکن که در روز قیامت دستت از همه جا کوتاه گردد.
و در ضمن همین وصیت فرمود :
ای فرزند من ستم کردن و تعدی نمودن آدمی را گرفتار هلاکت میسازد ،
هرکسی قدر و مقام خود را درک کرد و از حدود خود تجاوز ننمود در سلامتی خواهد ماند ،
هرکس خود را نگهداشت مقام خود را حفظ خواهد کرد ،
ارزش هر انسان بستگی به اخلاق و صفاتی دارد که از او ظهور و بروز میکند و او را نیکنام میگرداند ،
ارزش و اعتبار آدمی موجب رستگاری او خواهد بود.
بهترین ثروت برای انسان ترک آمال و آرزوهاست ، حرص و آزمندی فقری است که انسان در هر حال گرفتار آن است ،
 دوستی و محبت مانند خویشاوندانی است که آدمی از آن استفاده میکند ، دوست تو مانند برادر ابوینی است ، و هر برادر ابوینی دوست تو نخواهد بود.
دشمن دوستت را دوست نگیر ، که موجب دشمنی دوستت با تو خواهد شد ، چه افراد دوری که با تو از افراد نزدیک ، نزدیک ترند ،
توانگر بخشنده که فقیر شده باشد بهتر است از نیکوکاری که همتش جمع مال باشد ،
پند و اندرز پناهگاهی است برای کسی که از سخنان پند گیرد و آنرا به کار بندد ،
اشخاص بد اخلاق همیشه معذب هستند ، و مردم همواره او را مبغوض میدارند.
از عدالت نیست که انسان به مجرد سوء ظن اعتماد خود را از کسی سلب کند ،
چه اندازه زشت است که آدمی در هنگام گناه و معصیت و نافرمانی خداوند نشاط داشته باشد ، و در هنگام بروز حادثه ناگوار از خود ناراحتی و اندوه زیاد نشان دهد ، و برای رسیدن به جاه و مقام قساوت قلب و ظلم و ستم نشان دهد ، و با دوستان خود مخالفت ورزد.
بسیار زشت است که مردمان آبرومند و با شخصیت سوگند بخورند و بعد سوگند خود را بشکنند ، و یا با حکومت عادلی که با آنها به خوبی رفتار میکند غدر و مکر ( حیله ) داشته باشند کفران نعمت از نادانی است ،
و هم نشینی با احمق شوم است ،
هرکس به تو کلمه حقی را عرضه کرد از وی بپذیر اگرچه آنکس از افراد گمنام جامعه باشد.
هرکس اقتصاد و میانه روی را ترک کرد ، از راه حق منحرف خواهد شد ،
هرکس حق را زیر پا گذاشت راه زندگی به روی تنگ خواهد شد ،
چه اشخاص مریضی که بهبودی یافتند و مردان تندرستی که جان خود را از دست دادند ،
گاهی نومیدی سبب نجات و موفقیت انسان میگردد ، و طمع موجب هلاک و خسران میشود ،
از کسی که انتظار داری تو را در برابر اعمالت مورد عتاب قرار دهد قبلا از خشم و غضب او بترس و
موجبات خشم او را فراهم نیاور ،
کسی که مردم را امر به مکر و حیله کند پاداش نیکی نخواهد داشت.
فریب و نیرنگ بدترین لباس مسلمان است ، کسی که مکر و حیله انجام داد شایسته است که در حق او نیکی نشود ،
فساد و تباهی موجب هلاکت مردم و زندگی میگردد ،
هرکس جود و بخشش داشته باشد به ریاست می رسد ،
هرآن کسی که دنبال فهمیدن و یادگرفتن برود به علم و دانش او افزوده میگردد.
برادران دینی خود را پند و اندرز بده و آنها را در هر حال مساعدت و دستگیری کن تا آنگاه که تو را به نافرمانی خداوند متعال وادار نکنند ، و همواره با او باش و هرجا رفت او را ترک مکن ،
با سوء ظن و بدگمانی برادر دینی خود را ترک مکن و با او قطع ارتباط منما پیش از آنکه در موضوع مورد نظر تحقیق کنی و عذر دوستت را گوش نمایی.
عذر کسی را که از تو معذرت میخواهد بپذیر تا شفاعت شفیعان تو را دریابد ،
کسانیکه تو را در برابر دشمن مدد میکنند و به تو کمک و مساعدت می نمایند گرامی بدار ، و تا جان در بدن داری و سالم هستی به آنها احترام کن و در تعظیم و تکریم آنان بکوش ،
پاداش کسی که مقام تو را حفظ کرده این نیست که حق او ضایع گردانی و یا در برابر پرده پوشیهای او با او بدرفتاری کنی.
با هم نشینت تا آنجا که توانایی داری به نیکی معاشرت کن که در هنگام احتیاج از او استفاده خواهی کرد ،
هرکس لباس حیا و شرم در تن کرد ، عیبش از چشمهای مردم پنهان میشود ،
هرکس در زندگی میانه روی را پیشه خود سازد ، امور زندگی بر وی سبک خواهد شد ،
هرآن کس که شهوات خود را مهار کرد در زندگی خوشبخت خواهد شد.
هر سختی و مصیبت به آسایش و راحتی تبدیل میگردد ، هر غذایی که از گلوی انسان پایین میرود با غم و اندوه توام است ، انسانی به هیچ نعمتی نمیرسد مگر اینکه مدتی رنج و اذیت بکشد ،
با کسانی که تو را به خشم نگریستند با ملایمت رفتار کن تا به موفقیت برسی.
هنگامیکه اندوه و غم انسان را فرا می گیرد از کفارات ( کفاره گناه ) محسوب میشود ،
هرساعتی که بر انسان میگذرد و لحظه ای از عمرش سپری میشود ، لذت و عیش و نوشی که در دنبال خود آتش جهنم داشته باشد در آن خیری نیست ،
و هیچ خیری که دنباله اش آتش جهنم باشد خیر محسوب نمیگردد ، شری که دنباله اش بهشت باشد و انسان را سعادتمند سازد شر محسوب نمیشود ،
هر نعمتی جز نعمتهای  بهشتی حقیر و ناچیز است ، و هر بلایی غیر از بلاء دوزخ و عذاب آن موجب آسایش است ،
حقوق برادران دینی را ضایع مکن خصوصا آن حقوقی را که با صداقت و اعتماد به همدیگر پیدا کرده اید ، و اگر حق کسی را ضایع کردی برادر او به حساب نمی آیی.
اگر یکی از برادرانت کوشش کرد که با تو قطع رابطه کند ، تو در عوض کوشش داشته باش که با او ارتباط برقرار کنی ، و اگر تصمیم گرفت که با تو دشمنی کند تو کوشش داشته باش که با وی نیکی کنی.
ای فرزند من هرگاه قوی شدی و نیرومند گردیدی از قوت و نیروی خود در اطاعت خداوند استفاده کن ، و هرگاه ناتوان شدی از معصیت و نافرمانی خداوند ناتوان باش ، و اگر توانایی داشته باشی که زن را جز در امور زندگی خود در کارهای دیگر اختیار ندهی بهتر است جلو او را بگیری ، زیرا این محدودیت برای حفظ زیبایی و آرامش خاطر در زندگی او مناسبتر است. زنان مانند گُل هستند و آنها را باید حفظ کرد و مانند مردان قهرمان نیستند که هرجا خواهند بروند ، و در هر صورت با زنان مدارا کنید ( در راه دین ) و با آنها به نیکی رفتار نمایید ، تا زندگی و کانون خانوادگی شما صفا و رونق بگیرد ،
قضاء پروردگار را با رضایت و خشنودی بپذیر و جزع و فزع نکن.
اگر میل داری خیر دنیا و آخرت را جمع کنی طمع خود را از آنچه در دست مردم است قطع کن.

(( پایان وصیت امیرالمومنین (ع) به فرزندش محمد حنفیه ))
کِتابُ المَواعِظ شیخ صدوق صفحه 65 الی صفحه 80

www.mzare.ir



توجه: استفاده از تصویر برای سایتها و وبلاگها بدون انجام تغییر آزاد است؛ کپی برداری از متن با ذکر نام و درج لینک بلامانع میباشد. برای تبادل لینک بعد از برقرای لینک تارنمای ما؛اطلاع دهند تا بررسی شود.