دفتر دوم کشکول شیخ بهایی

www.mzare.ir

بنام خدا

دفتر دوم کشکول شیخ بهایی

نكته هاى علمى ، ادبى ... مطالبى از علوم و فنون مختلف

گفته مى شود، كه جمع قرآن را نبايد (تصنيف ) خواند. زيرا، تصنيف : آنست كه مصنف ، آن را فرا آورده باشد. پاسخ اينست كه : اگر جمع قرآن (تصنيف ) نيست جمع حديث نيز (تصنيف ) نيست . در حالى كه كاربرد كلمه (تصنيف ) در مورد جمع حديث رواج دارد.

معارف اسلامى

از خطبه روز غدير: و بدانيد! كه اين روز، روزى ست كه پروردگار آن را گرامى داشته و پايگاه آن را بزرگ دانسته . و آن را در (كتاب عزيزى ) بيان كرده است . كه فرمود: (در اين روز، دين شما را كمال بخشيدم و نعمت خويش را بر شما تمام كردم ، و دين اسلام برايتان پسنديدم ) امروز، روز كامل كردن دين است . روز تمام كردن نعمت بر جهانيان است . روز آشكار شدن حق و يقين است . روزخوار ساختن دشمنان و دورويان است . امروز، روز غدير است . روز اظهار حقيقت در دل نهفته است . روز بالا رفتن پردهاست . روز آشكار شدن رازهاست . روز ارشاد بندگان است . روز اقرار حسودان است . روز سرور اوصياست . روز فرشتگان آسمانست . روز خبر بزرگ است . روز راه راست است . روز كشف و بيان است . روز دليل و برهانست . روز (كلام روشن معتبر) است . روزيست كه دشمنان گويند: آفرين بر تو يا على ! امروز، (روز اين كلام است كه ): (آنكه من مولايش بودم ، اينك ! على مولاى اوست .) امروز (روز اين سخن است كه ): (پروردگارا دوستدار او را دوست بدار و با دشمنش ‍ دشمنى كن !) امروز، روز روشنگرى است . امروز، روز زبان آورى ست . روز پيمان هاست . روز گواه شدنست . روز شناخت است . امروز، روز يقين كردنست . امروز، روز راهنمايى به راه راست است . امروز، روز وصيت است . روز حكم به حق است . امروز، روز پيمانست . امروز، روز (تنصيص ) و (تخصيص ) است . امروز، روز (شيعه )ى اميرمؤمنانست . امروز روز حجت بر همه خلايق است

شرح حال مشاهير، مردان و زنان بزرگوار

(ابن براج ) بيست ، يا سى سال سمت داورى (طرابلس ) را عهده دار بود. (شيخ جعفر توسى ) آنگاه كه نزد (سيد مرتضى ) درس ‍ مى خواند، دوازده دينار ماهانه داشت . و (ابن براج ) ماهانه هشت دينار دريافت مى كرد.

سيد مرتضى كه - روحش قدسى باد! - به شاگردانش ماهيانه مى داد و دانش هاى بسيارى را تدريس مى كرد. در يكى از سال ها، قحطى شديدى به مردم روى آورد و مردى يهودى براى به دست آوردن غذاى روزانه حيله اى انديشيد. چنين كه روزى به مجلس درس سيد آمد و از او اجازه خواست ، تا نزدش نجوم بخواند. سيد نيز او را اجازه داد و دستور داد، تا جيره او را روزانه دهند. مرد، چندى نزد او درس خواند و به دست او اسلام آورد.

شرح حال مشاهير، مردان و زنان بزرگوار

سيد مرتضى كه - روحش قدسى باد! - لاغر اندام بود و به كودكى ، با برادرش - سيد رضى نزد (ابن نباته ) - صاحب خطب - درس ‍ مى خواند.

شرح حال مشاهير، مردان و زنان بزرگوار

روزى (شيخ مفيد) به مجلس درس سيد آمد. سيد برخاست و شيخ را به جاى خويش نشاند و خود روبروى او نشست شيخ ، اشارت كرد تا سيد در حضور وى به تدريس بپردازد، چه ، از فصاحت گفتار او به شگفت مى آمد. سيد، روستايى را وقف كرده بود كه درآمد آن ، صرف كاغذ فقيهان مى شد.

شرح حال مشاهير، مردان و زنان بزرگوار

داستان اين كه شيخ مفيد فاطمه (ع ) را به خواب ديد، كه دو فرزند خود (حسن ) و (حسين ) را به نزد او آورد و گفت : به دو فرزند من دانش ‍ بياموز! و روز ديگر (فاطمه ) - دختر (الناصر) - فرزندان خويش  (رضى ) و (مرتضى ) را آورد و گفت : اين دو را علم بياموز! مشهور است .

شعر فارسى

از نشناس :

كسى باشد به گيتى مرد اين كار

كه از گيتى همينش كار باشد.

شعر فارسى

از نشناس :

در هر چه مى كنم نظر از چشم عبرتى

در وى مشرح است زتوحيد صد دليل

بگذر تو از دليل و به مدلول راه بر!

او را از او شناس ! نه از بحث و قال و قيل

شعر فارسى

از مولوى معنوى :

از پدر آموز، اى روشن جبين !

(ربنا) گفت و(ظلمنا) پيش از اين

نه چو ابليسى ، كه بحث آغاز كرد

كه بدم من سرخ رو، كرديم زرد

رنگ ، رنگ تست و صبا غم تويى

اصل جرم و آفت داغم تويى

همين ! بخوان : رب بما اغويتنى

تا نگردى جبرى و گردم تنى

بر درخت جبر، تا كى بر جهى ؟

اختيار خويش را يك سو نهى

همچو آن ابليس و ذريات او

با خدا در جنگ و اندر گفتگو

داند او كاو نيكبخت و محرومست

زيركى زابليس و عشق از آدمست

زيركى بفروش ! و حيرانى بخر!

زيركى : كورى ست ، حيرانى : بصر

عقل قربان كن به قول مصطفى

حسبى الله گو! كه الله كفى

همچو كنعان ، سر زكشتى وامكش !

كه غرورش داد نفس زيركش

كاشكى او آشنا ناموختى !

تا طمع در نوح و كشتى دوختى

رستگى زين ابلهى دارى هوس

خويش را ابله كن ! و مى رو به پس !

اكثر اهل الجنة البله اى پسر!

بهر اين گفتست سلطان البشر

ابلهى نه كاو به مسخرگى دو توست

ابلهى كاو واله ، و حيران اوست

ابلهانند آن زنان دست بر

از كف ابله ، وز رخ يوسف نذر

عقل را قربان كن اندر راه دوست !

عقلهات آيد از آن سويى كه اوست

زين سر از حيرت اگر عقلت رود

هر سر مويت سر عقلى شود

غير اين عقل تو، حق را عقل هاست

كه بدان تدبير اسباب شماست

غير از اين عقل تو، حق را عقل هاست

كه بدان تدبير اسباب شماست

غير ازين معقول ها، معقول ها

يا بى اندر عشق با عزوبها

عشر امسالت دهد تا هفتصد

چون ببازى عقل در عشق صمد

حكايات تاريخى ، پادشاهان

حجاج روزى خطبه مى خواند، و گفت : پروردگار فرمان داده است ، تا در ساختن توشه آخرت باشيم ، كه خود توشه دنيامان كفايت كند. و ايكاش ‍ كه او توشه آخرتمان مى ساخت ! كه ما به توشه دنيا مى پرداختيم . حسن بصرى اين سخن شنيد و گفت : سخن گمشده مؤمنى ست كه از دل منافقى سر بر كرده است .

نكته هاى پندآموز، امثال و حكم

از سخنان حكيمان : نيكوترين كار، آنست كه : به مال خود، پاس آبروى خويش بدارى . و چون با فروتر از خويش نشينى ، پاس آبروى خويش  بدار! و به نيك ، يا بد، پند از برادر خويش دريغ مدار! و از بيقدران بپرهيز! تا شكوهت پايدار ماند و آن كه به ناچيزى ، به خشم آيد، به ناچيزى خرسند شود. پاسخ به نادان ، خاموشى ست . فرومايه را فروتنى مكن ! كه فرمانبرى نخواهد كرد.

سخن پيامبر اكرم (ص ) و ائمه اطهار (ع )، پيامبران الهى

از سفيان ثورى روايت شده است ، كه گفت : از امام صادق (ع ) شنيدم كه مى گفت ! سلامتى چنان كمياب است كه نمى دانى كجايش بيابى . و اگر در چيزى يافت شود، شايد كه در (گمنامى ) باشد. و اگر گمنامى نيافتى ، شايد در (تنهايى )باشد. - هر چند كه تنهايى همانند گمنامى نيست - و اگر در تنهايى نبود، شايد كه در (سكوت ) باشد. - گرچه سكوت ، چون تنهايى نيست - و اگر در سكوت يافت نشد، شايد كه در سخنان پيشينيان نيكوكار يافت شود. و نيكبخت آن كه در وجود خود، تنهايى را بيابد.

سخن عارفان و پارسايان

رابعه عدويه را گفتند: چه هنگام بنده از خدا خشنودست ؟ گفت : هرگاه خوشى او در سختى ، همچون خوشى او در نعمت باشد. و روزى او را گفتند: اشتياق تو به بهشت چگونه است ؟ گفت : همسايه بيش از خانه . و از سخنان اوست : هر شايسته اى كه از من سر زند، آن را ناچيز شمردم .

سخن عارفان و پارسايان

زاهدى گفته است : دنيا را به چشم اهانت بنگريد! چه ، گوارنده ترين چيزى كه شما را دهد، آسان ترين چيزيست كه به زبان شما انجامد.

ترجمه اشعار عربى

- خداش خير دهاد!- كه چه نيكو گفته است !: لذت بخش تر از زيبارويى بى نياز از آرايه ، كه در جامه هاى ابريشمين مى آيد، آن به خدا باز گشته ايست ، كه خانمان و دارايى رها كرده ، از جاى به جاى مى رود، تا در گمنامى و تنهايى ، عبادت را امانى بيابد. به هر جا كه رو كند، لذت او تلاوت قرآنست و ذكر دل و زبان .

ترجمه اشعار عربى

(مؤلف گويد): از ديگريست و به گمنام از امام شافعى :

پروردگار، بندگان زيرك دارد، آنان ، دنيا را طلاق گفته و از آسيب هاى آن ترسيده اند. به دنيا نگريستند، و چون دانستند كه آن ، در خور زندگى انسان نيست . دنيا را همچون دريايى فرض كردند، كه كشتى هاى آن ، كارهاى نيك است .

تفسير آياتى از قرآن كريم

مفسرى در ذيل آيه شريفه كه مى گويد: (و ينجى الله الذين اتقوا بمفازتهم من العذب ) هنگام مشاهده سختى هاى قيامت ، كار نيك به صاحبش ‍ مى گويد بر پشت من نشين ! و چه بسا كه در دنيا بر تو سوار شدم . آنگاه نيكوكار بر پشت عمل نيك خود مى نشيند و از سختى هاى قيامت مى گذرد.

سخن حكيمان و دانشمندان ، مشاهير...

نامورى گفته است : بنده بزرگوار، مگر اين كه يكى از دو صفت را داشته باشد. يا مردم را از چشم بيفكند و در دنيا، جز آفريدگار نبيند. و بداند كه جز او، هيچكس نمى تواند او را سودى يا زيانى برساند و يا مردم را از دل بيفكند و به هر حال كه مردم او را بينند، باك ندارد.

شعر فارسى

عارفى گفته است :

ما را خواهى ، جمله حديث ما كن :

خوبا ما كن ! زديگران خو واكن !

ما زيبائيم ، ياد ما زيبا كن !

با ما، تو دو دل مباش ، دل يكتا كن !

ترجمه اشعار عربى

يكى از فرزندان پيامبر (ص ) گفته است :

ما محنت رسيدگان ، فرزندان پيامبريم ! كه در زندگى ، جام محنت را نوشيده ايم . محنت ما، دير پاى است . نخستين و آخرين ما بدان مبتلا بوده است . مردم به عيد، شادمانى مى كنند و عيد ما، ماتم ماست . مردم ، در امن و شادى زيست مى كنند. و ما، در همه زندگى خود، بيمناكيم .

تفسير آياتى از قرآن كريم

خدا به (عزيز) (ع ) وحى كرد كه : اگر نخواهى ترا بر سر زبان هاى مردم پست بيندازم كه تو به بدى ياد كنند، ترا در پيشگاه خود از فروتنان قلمداد مى كنم .

از سخنان اميرالمؤمنين (ع ): سه كار، از همه سخت تر است : در همه حال به ياد خدا بودن برادران را به اموال خويش يارى دادن داد مردم را از خويش دادن .

سخن پيامبر اكرم (ص ) و ائمه اطهار (ع )، پيامبران الهى

بزرگى گفته است : شايسته آنست كه از جهت لغزش دوستت ، هفتاد عذر بياورى و اگر دلت بدان آرام نگرفت . به دل بگو: چه سخت هستى برادرت هفتاد عذر آورد، و عذرش نپذيرفتى ؟ پس ، تو نكوهشگرى ، نه او.

شعر فارسى

از ابوسعيد ابوالخير:

دل ، از نظر تو جاودانى گردد

غم ، يا الم تو شادمانى گردد.

گر باد به دوزخ برد از كوى تو خاك

آتش ، همه آب زندگانى گردد.

شعر فارسى

اى نه دله ده دله ! هر ده يله كن !

صراف وجود باش و خود را چله كن !

يك صبح ، يه اخلاص بيا بر در دوست

گر كام تو برنيارد، آن گه گله كن !

توجه : درج مطالب و لينکها لزوما به معني تاييد آن از سوي اين سايت نيست - نقل و استفاده از مطالب تنها با ذکر منبع مجاز می باشد