دفتر پنجم کشکول شیخ بهایی

www.mzare.ir

بنام خدا

دفتر پنجم کشکول شیخ بهایی

www.mzare.ir

سخن پيامبر اكرم (ص ) و ائمه اطهار (ع )، پيامبران الهى

سرور پيامبران مرسل و گرامى ترين اولينان و آخرينان ، كه درود خدا بر او و دودمان گراميش باد! گفت : هر گاه ، دل مؤمن ، از بيم خدا به لرزه در آيد، گناهان از او فرو ريزد، چنان كه برگ از درخت فرو ريزد.

و نيز فرمود: بنده ، تا آنگاه كه بلا را نعمت نشمرد، و آسايش را رنج خويش نداند، در شمار مؤمنان نيايد. چه سختى هاى دنيا، نعمت هاى آخرتند و آسودگى هاى دنيا، رنج آن .

و نيز از اوست كه : - برترين درودها و كامل ترين سلام ها نثار او باد! - كه : خداى تعالى گفت : چون بنده اى از بندگان خويش را به رنجى در بدن يا مال ، يا فرزند، دچار سازم ، و آن را به بردبارى پذيرا شود، از آن ، شرم دارم كه وى را ميزان نهم و يا او را نامه عمل بگذارم .

عوالم كلى ، به دو عالم منحصر مى شود: يكى ، (عالم خلق )، كه با يكى از حواس پنجگانه ظاهرى حس مى شود و ديگرى ، (عالم امر) است ، كه به حس در نمى آيد. همچون (روح ) و (عقل ) و پروردگار فرموده است : (الا له الخق و الامر تبارك الله رب العالمين )

و بسا! كه از اين دو (عالم ) به (عالم ملك و ملكوت ) و (عالم شهادت و غيب ) و (ظاهر و باطن ) و (بر و بحر) و عباراتى جز اين ها تعبير شود. و آدمى ، موجودى ست جامع ، ميان اين دو عالم . چه ، تن او، نمومه اى از عالم خلق است و روحش از عالم امر. خداى تعالى فرموده است : (يسئلونك عن الروح قل : الروح من امر ربى )

و روح آدمى ، پيش از هستى ديگر آفريدگان ، در درياى حقيقت پروردگارى شناور بود، و از عنايت ازلى كه حامل آن بود، برخوردارى داشت . خداى تعالى مى فرمايد: (و لقد كرمنابنى آدم و حملناهم فى البر والبحر)

سپس ، اين روح ، در تن ، به امانت سپرده شد، تا كسب كمال كند و برخى آمادگى ها تدارك بيند كه بى آن ، ممكن نبود، تا بدان برسد. آنگاه به اصل خود باز مى آيد و در منشاء خويش شناور مى شود، و به درياى حقيقت مى رسد. در حالى كه آماده پذيرش فيض هاى جلال و جمال الهى و اشراق سر مدى شده باشد.

تفسير آياتى از قرآن كريم

در (كشاف ) در تفسير اين گفته خداى تعالى كه مى فرمايد: (لا ينال عهدى الظالمين ) آمده است كه : گفته اند كه اين ، دليل بر آنست كه بدكار، شايسته پيروى نيست و كسى كه فرمان و گواهى و پيروى و خبرش ‍ پذيرفته نيست ، چگونه به پيشوايى و امامت برگزيده شود؟

ابوحنيفه ، پنهانى ، به وجوب يارى دادن زيدبن على (بن الحسين )(ع ) و پرداخت مال به وى و خروج بر دزدى كه به عنوان (امام ) غلبه يافته بود - همانند دوانيقى و نظاير او - فتوا داد. و چون زنى او را گفت : فرزند مرا به خروج با ابراهين و محمد - فرزندان عبدالله بن حسن - اشاره كردى و كشته شد. ابوحنيفه گفت : كاش به جاى فرزند تو بودم ! و همو، در اشاره به (منصور) (خليفه ) و يارانش مى گفت : اينان ، اگر آهنگ بناى مسجدى كنند، و مرا بخوانند، تا آجرهاى آن را بشمارم ، چنين نخواهم كرد.

و از (ابن عباس روايت شده است كه گفت : ستمگر، هيچگاه پيشوايى را نشايد. و چگونه پيشوا تواند شد؟ كه امام ، آنست كه ستم را باز دارد. و اگر ستمگرى به پيشوايى گمارده شود، همانند اين مثل است كه گويد: آن كه از گرگ چوپانى خواهد، ستم كرده است . پايان سخن جارالله .

حكايات تاريخى ، پادشاهان

ابوجعفر منصور، ابوحنيفه را به كوفه آورد، و خواست ، تا او را منصب (قضا) دهد. و او خوددارى كرد و خليفه ، او را سوگند داد كه بپذيرد. و بوحنيفه گفت : من ، هرگز شايسته قضا نيستم . و (ربيع بن يونس ) حاجب گفت : نمى بينى كه خليفه سوگند مى خورد؟ و ابوحنيفه گفت : خليفه به دادن كفاره سوگند، از من تواناترست . و آنگاه ، منصور فرمان داد، تا او را به زندان افكندند.

فرازهايى از كتب آسمانى

در (احيا)(العلوم ) روايت شده است كه زاهدى ، روزگارى دراز، خداى را عبادت كرد. و بارى ، پرنده اى ديد، كه بر درختى لانه كرده بود. و آنجا مى نشست و مى خواند. زاهد با خويش گفت : نمازگاه خويش ، به نزديك آن درخت برم تا با نواى اين پرنده انس گيرم . و چنين كرد. و پروردگار، پيامبر آن روزگار را وحى فرستاد كه آن زاهد را بگو!: به آفريده اى انس گرفتى .

چنان ترا فرود آورم كه از كردار نيك بهره اى نبرى .

و نيز در احياء آمده است كه ابراهيم ادهم ، از كوه فرود مى آمد و پرسيدندش : از كجا مى آيى ؟ و او گفت از انس با خداى تعالى .

و گفته اند: موسى پس از آن كه سخن خداى تعالى شنيد، چون ، سخن ديگرى مى شنيد، دلش به هم مى خورد.

شعر فارسى

از نشناس :

از ذوق صداى نايت ، اى رهزن هوش !

و زبهر نظاره تو، اى مايه هوش !

چون منتظران به هر زمانى ، صد بار

جان ، بر در چشم آيد و دل ، بر گوش

عجائب و طرائف ، آداب و رسوم اقوام و ملل و...

در (شرح علامه )، از (ابوسهل ) مسيحى نقل كرده است كه در دمشق ، خصيه هاى مردى بزرگ شد. چنان كه آن ها را در كيسه اى به اندازه يك بالش جاى داده بود. و جنبيدن بر او دشوا آمد. مرد به بيمارستان رفت و از جراح خواست ، تا او را درمان كند. اما جراحان ترسيدند كه در حين عمل بميرد. مرد، به عدالتخانه رفت و از نايب السطنه خواست تا دستور دهد كه او را درمان كنند و او چنين كرد و بيضه هايش بريدند و مرد چند روزى ماند و مرد و بيضه هايش را پس از بريدن وزن كردند و هفده رطل بود و هر رطل ششصد درهم است .

شعر فارسى

از نشناس :

نكويى با بدان كردن ، وبالست

ندانند اين سخن ، جز هوشمندان

ز بهر آن ، كه با گرگان نكويى

ستمكارى بود بر گوسفندان

شعر فارسى

از مخزن الاسرار - در نصيحت -:

در سر كارى كه در آيى نخست

رخنه بيرون شدنش كن درست

تا نكنى جاى قدم استوار

پاى منه ! در طلب هيچ كار

چاره دين ساز! كه دنيات هست

تا مگر آن نيز بيارى به دست !

اى كه زامروز، نيى شرمسار

آخر از آن روز يكى شرم دار!

قلب مشو! تا نشوى وقت كار

هم زخود و هم زخدا شرمسار

مست چه خسبى ؟ كه كمين كرده اند

كارشناسان ، نه چنين كرده اند

چون تو، خجل وار برآرى نفس

فضل كند رحمت فريادرس

خويشتن آراى مشو! چون بهار

تا نكند در تو طمع روزگار

شعر فارسى

و از اين قبيل است كه در (هفت پيكر) به نظم آورده است :

عيب جوانى نپذيرفته اند

پيرى و صد عيب ، چنين گفته اند

فارغى از قدر جوانى كه چيست

رو! كه بر اين غفلت ، بايد گريست

شاهد باغست درخت جوان

پير شود، بشكندش باغبان

شاخ ‌تر از بهر گل نو برست

هيزم خشك ، از پى خاكسترست

عهد جوانى به سرآمد، مخسب !

روز شد، اينك ! سحر آمد، مخسب !

و از سخنان اوست در (خسرو و شيرين ):

ترا حرفى به صد تزوير در مشت

منه بر حرف كس بيهوده انگشت !

سخن ، در تندرستى تندرست است

كه در سستى ، همه تدبير، سست است

چو خواهى صد قبا، در شادكامى

بدر پيراهنى در نيكنامى

بدين قالب كه بادش در كلاهست

مشو غره ! كه اين ، يك مشت كاهست

رها كن غم ! كه دنيا، غم نيرزد

مكش سختى ! كه سختى هم نيرزد

چنان راغب مشو در جستن كام !

كه از نايافتن ، رنجى سرانجام

از عارف بلند پايه (نظامى ) - درباره پيرى -:

حديث كودكى و خودپرستى

رها كن ! كان خمارى بود و مستى

چو عمر از سى گذشت و يا خود از بيست

نمى شايد دگر چون غافلان زيست

نشاط عمر، باشد تا چهل سال

چهل رفته ، فرو ريزد پروبال

پس از پنجه ، نباشد تندرستى

بصر كندى پذيرد، پاى ، سستى

چو شست آمد، نشست آمد پديدار

چو هفتاد آمد، افتاد آلت از كار

به هشتاد و نود، چون در رسيدى

بسا سختى كه از گيتى كشيدى !

از آنجا گر، به صد منزل رسانى

بود مرگى ، به صورت زندگانى

سگ صياد، كاهو گير گردد

بگيرد آهويش ، چون پير گردد

چو در موى سياه ، آمد سپيدى

پديد آيد نشان نااميدى

زپنبه شد بنا گوشت كفن پوش

هنوز اين پنبه بيرون نارى از گوش

جوانى ، گفت پيرى را: چه تدبير؟

كه يار از من گريزد چون شوم پير

جوابش داد پير نغز گفتار

كه در پيرى ، تو خود، بگريزى از يار

شعر فارسى

و نيز از سخنان اوست در (ليلى و مجنون ):

غافل منشين ! نه وقت بازى ست

وقت هنرست و سرفرازى ست

امروز، كه روز عمر، برجاست

مى بايد كرد كار خود راست

فردا كه اجل عنان بگيرد

عذر تو به جان كجا پذيرد؟

از پنجه مرگ ، جان كسى برد

كاو پيش ز مرگ خويشتن مرد

يك دسته گل دماغ پرور

از صد خرمن گياه خوش تر

هر نقد كه آن بود بهايى

بفروش ! چو آيدش روايى .

شعر فارسى

از نشناس :

گر، خرابم كنى از عشق ، چنان كن بارى

كه نبايد دگرم منت تعمير كشيد

معارف اسلامى

گفته اند: جمعه را از آن روى ، (جمعه ) ناميده اند، كه پروردگار، در آن روز از آفرينش چيزها آسود و آفريدگان ، در پيشگاه او جمع آمدند.

و نيز گفته اند: از آن روى (جمعه ) گفته اند، كه در آن روز، مردم ، براى اداى نماز، جمع آيند.

و گفته شده است : نخستين بار، (انصار)، اين روز را (جمعه ) ناميدند. و آن ، پيش از آمدن پيامبر (ص ) به مدينه بود. و نيز پيش از فرود آمدن سوره جمعه ، انصار، گرد آمدند، و گفتند: يهود را در هفته ، روزيست ، كه بدان گرد آيند. و آن ، (شنبه ) است و مسيحيان نيز به يكشنبه جمع شوند. ما نيز بايد روزى را قرار دهيم كه در آن ، جمع شويم و خدا را ياد كنيم و سپاس بگزاريم . و آن را بر (جمعه ) قرار دادند و آنان ، پيش از آن ، جمعه را روز (عروبة ) مى ناميدند. آنگاه ، بر (سعد بن زرارة ) گرد آمدند و با او نماز گزاردند و او، آنان را پند داد و آن روز را (جمعه ) ناميدند.

و نيز گفته اند: نخستين كسى كه اين روز را (جمعه )، (كعب بن لوى ) بود و همو او بود كه تركيب ، (اما بعد) را به كار برد.

توجه : درج مطالب و لينکها لزوما به معني تاييد آن از سوي اين سايت نيست - نقل و استفاده از مطالب تنها با ذکر منبع مجاز می باشد