شیعه در ایتالیا: راه دیگر خدا

www.mzare.ir

 آنا وانزان  ,  ترجمه: سجاد (مطهر) جعفريان

مقاله حاضر برگرفته از مجموعه مقالاتی است با عنوان Muraqqa,a Sharqi که بپاس خدمات علمی Peter Chelkowski  توسط دوتن از شاگردان وی با نام های سوسی رستگار و آنا ونزان توسط انتشارات AIEP EDRTORE در سال 2007 منتشر شده است. مترجم طبعا با همه اظهار نظرهای و برداشت های نویسنده موافق نیست.

مترجم

پروفسور پیتر چلکفسکی به عنوان متخصص مطالعات خاورمیانه و اسلامی در دانشگاه نیویورک از جمله متخصصان برجسته است که تحقیقاتش از ارزش والایی برخوردار بوده و در مقام منابع الهام بخش مورد استفاده جوامع آکادمیک می باشد. نوشتة حاضر بیعتی است از جانب دانش اموزان، هم قطاران و دوستان با این محقق و دانشور بزرگ.

این پژوهش بر اساس مصاحبه هایی با نمایندگان جمعیت های شیعی ساکن در ایتالیا، گردآوری شده است و هدف آن  بررسی علل تغییر دین ایتالیایی ها به اسلام شیعی است. همچنین در پی ترسیم نقشه ای از مناطق شیعه نشین در ایتالیا، ارتباطات آن با دیگر جمعیت های شیعه در اروپا و سایر نقاطی است که شیعه از آنجا سرچشمه می‌گیرد.

جامعه مسلمان در ایتالیا از نظر پیدایش، قدمت زیادی ندارد، ولی در چند سال اخیر از نظر تعداد به صورت وسیعی رشد یافته، به طوری که هم اکنون به دومین آیین کشور تبدیل شده است. باوجود اینکه شیعیان در امت  مسلمان ایتالیا در اقلیت می باشند ولی در گسترش و سازماندهی شیوه های زندگی‌شان گامهای بزرگی برداشته‌اند. در برخی از شهرهای کوچک ایتالیا مساجد – یا حداقل اتاق هایی – وجود دارد که شاهد برگزاری نمازهای یومیه شیعیان می باشد. گرچه گاه میان آنها تعارضاتی هم دیده می شود از جمله آن که مسجدی که در شهر میلان  است کما بیش از سوی کنسولگری ایران به رسمیت شناخته نمی شود. نکته حائز اهمیت این است که شیعیان نمایندگانی دارند که از جانب مقامات ایتالیایی به رسمیت شناخته شده و حق شرکت در تصمیم گیری های اجرائی پیرامون جامعه شیعیان ایتالیا را دارا می باشند. البته اکثر آنان ایرانیانی هستند که در سفارت جمهوری اسلامی ایران در رم مشغول به کار هستند.

غالب شیعیان ایتالیا اصل ایرانی یا لبنانی دارند، اما آنچه که حائز اهمیت است تعداد روزافزون کسانی است که به آیین شیعه روی می‌آورند. برخی از آنان کسانی هستند که از طریق ازدواج با شیعیان شیعه می شوند. این مساله خصوصا در مورد زنان ایتالیایی که با مسلمانان خارجی ازدواج می‌کنند به چشم می خورد. با این حال مردان جوان زیادی نیز وجود دارند که به دلایل متعددی به مذهب شیعه روی می‌آورند.

چه کسانی، به چه تعداد؟

اگر بخواهیم دقیق صحبت کنیم، به چند دلیل ، نمی‌توانیم نگاه آماری و ارقامی به موضوع داشته باشیم. اول اینکه آمار و ارقام رسمی در مورد شمار مسلمانان در ایتالیا وجود ندارد.  آماری که توسط وزارت کشور ارائه شده در واقع بیشتر به بررسی در مورد شمار خارجیان ساکن در ایتالیا و اصلیت آنها پرداخته است. آمار دقیق تری که توسط مؤسسه کاتولیک کاریتاس (Caritas) ارائه شده، بیشتر به مسائلی از قبیل حضور فصلی کارگران (مانند حضور دهقانان از شمال آفریقا در زمان برداشت محصول) یا اقامت های موقتی دانشجویان یا مهاجرانی که منتظر صدور مجوز برای مهاجرت به دیگر کشورهای اروپایی یا غربی می‌باشند، اختصاص دارد. از آنجایی که کاریتاس کمک های رایگان زیادی ( از وسائل اولیه زندگی گرفته تا کلاس‌های رایگان آموزش زبان ایتالیایی) را برای این قبیل افراد انجام می دهد، ارتباط تنگاتنگی را با مسلمانان برقرار کرده است که گاهی تا زمان پس از استقرار آنها و جاگرفتنشان در جامعه مسلمین ایتالیا، حفظ می شود. به علاوه کاریتاس به بازبینی دقیق کسانی که از کاتولیک به اسلام روی می‌آورند - خصوصا کسانی که از طریق ازدواج، مسلمان می‌شوند – می پردازد، فرآیند رو به رشدی که گاهی برخی از کلیساهای کاتولیک ایتالیا سعی می کنند تا به طور ضمنی با آن مخالفت کرده و به دلسرد کردن این افراد بپردازند.

با در نظر گرفتن آمارهایی که در بالا به آنها اشاره شد، به راحتی می‌توان نتیجه گرفت که امروزه حدود نهصد هزار مسلمان در ایتالیا زندگی می کنند.[1]

ایرانیان = شیعیان

مشکل دیگر تشخیص شمار شیعیان از میان این تعداد مسلمان است. اولین قدمی که در این باره باید برداشته شود، تخمین شمار ایرانیانی است که در ایتالیا زندگی می‌کنند؛ ولی از میان سیزده هزار نفری که با پاسپورت ایرانی در ایتالیا به تحصیل و کار مشغول هستند، درصد قابل توجهی ارمنی، یهودی و بهائی وجود دارد. به علاوه به نظر می رسد بیشتر ایرانیانی که بعد از شکل گیری انقلاب اسلامی به ایتالیا سفر کرده‌اند، به نوعی قصد فرار از حکومت دینی را داشته‌اند؛ بنابراین سخت است که بتوان آنها را مسلمان و شیعه واقعی دانست. از میان مصاحبه هایی که با ایرانیان انجام شده بیشتر آنان اذعان داشته اند که به مساجد نمی‌روند و بیشتر نمازهایشان را در خانه می خوانند، زیرا خود را از درون مسلمان شیعه می دانند.

یکی از مقامات رسمی سفارت ایران در واتیکان تایید کرد که در باره شمار دقیق شیعیان حاضر در ایتالیا نمی تواند اظهار نظر قطعی کند. وی افزود که حتی کارکنان دو سفارت ایرانی در پایتخت ـ وایتکان و ایتالیا- برای برگزاری نماز جمعه و دیگر مراسم ها بر اساس اعیاد مسلمانان، در محفل سایر مسلمانان که مساجدی در شهرها دارند، می پیوندند.[2]

از آنجایی که بعضی از مراسم های شیعیان به طور خاص مورد توجه آنان می باشد از جمله مراسم هایی که در ماه محرم برگزار می شود، ایرانیانی که به اعتقادات خود پایبند بوده، اذعان داشتند که تمام تلاش خود را انجام می دهند تا سفرهای خود به کشورشان را در این ایام ترتیب دهند تا بتوانند در مراسم های خاصی که در کشورشان برگزار می شود شرکت کنند. برخی دیگر مراسم های روضه خوانی خصوصی در خانه های خود به همراه دوستان و خویشاوندان برگزار می کنند و یا اینکه برای گرامی داشت یاد شهدای کربلا، اعمال بیشتری را از نماز و روزه انجام می‌دهند.

با مطالبی که ارائه شد به نظر می رسد شیعه بودن در ایتالیا یک مسأله شخصی است. حتی به نظر می رسد مقوله حجاب که هنوز یکی از اصلی ترین فاکتورها برای تشخیص و تفاوت مسلمانان با دیگران در ایتالیا (و دیگر کشورهای جهان) می باشد، دیگر عامل مناسبی نیست چرا که اکثریت زنان ایرانی که در ایتالیا به سر می برند و  ادعای شیعه بودن می ‌نند، از چادر و پوشش خاصی استفاده نمی‌کنند و اساسا یکی از دلایل آنها برای ترک ایران مسأله پوشش اجباری در آنجا بوده است.

البته شیعیان در ایتالیا کاملا نامرئی نیستند، چرا که گروهی از آنان عضو انجمن هایی هستند که مروج و حامی طیف وسیعی از فعالیت های دینی و اجتماعی می باشند. در واقع این انجمن ها، همانند انجمن هایی که همتایان سنی آنها در ایتالیا دارند، حداقل در شروع توسط ایتالیایی‌هایی پایه گذاری شده که به دلایل مختلف به دین اسلام و گرایش شیعه روی آورده اند و  هنوز هم گاهی توسط هم آنان هدایت می شود.

اندکی جدا شده، اما انقلابی

اولین سازمان های شیعی که پیش‌تر به آنها اشاره شد، در شهرهای تریسته (Trieste)، رم (Rome) و ناپل (Naples) تشکیل شدند. گروهی از ایتالیایی های تازه کیش، مرکز فرهنگی سلمان فارسی را با هدف ترویج مطالعات و تحقیقات پیرامون آیین شیعه  در سال 1992 در تریسته گشودند.

توجه : درج مطالب و لينکها لزوما به معني تاييد آن از سوي اين سايت نيست - نقل و استفاده از مطالب تنها با ذکر منبع مجاز می باشد